Mobbing τι είναι: Τα σημάδια που προσπερνάς και γιατί δεν λύνεται με μια «κουβέντα»

Mobbing τι είναι: Τα σημάδια που προσπερνάς και γιατί δεν λύνεται με μια «κουβέντα»

Μπαίνεις στο γραφείο και η κουβέντα σταματά. Στη σύσκεψη μαθαίνεις τελευταίος μια απόφαση που αφορά τη δική σου δουλειά. Το μεσημέρι όλοι κατεβαίνουν για φαγητό και κανείς δεν σε φωνάζει. Τίποτα από αυτά δεν είναι αρκετά «μεγάλο» για να το καταγγείλεις. Όλα μαζί όμως σε κάνουν να σφίγγεται το στομάχι σου κάθε Κυριακή βράδυ.

Αν ψάχνεις mobbing τι είναι, μάλλον έχεις ήδη αρχίσει να αναρωτιέσαι αν φταις εσύ. Αν είσαι υπερβολικός, αν παρεξηγείς, αν απλώς «δεν ταιριάζεις». Εδώ θα βρεις καθαρές απαντήσεις: τι είναι, πώς το ξεχωρίζεις από μια απλή σύγκρουση, τι προβλέπει ο νόμος και τι κάνεις από αύριο.

Θα δεις και κάτι που σπάνια λέγεται. Το mobbing δεν είναι υπόθεση δύο ανθρώπων. Είναι κάτι που συμβαίνει σε ολόκληρη την ομάδα. Γι’ αυτό μια κουβέντα «να τα βρούμε» σχεδόν ποτέ δεν αρκεί.

Mobbing τι είναι με απλά λόγια;

Mobbing είναι η συστηματική ψυχολογική πίεση που δέχεται ένας εργαζόμενος από έναν ή περισσότερους ανθρώπους στη δουλειά του, επαναλαμβανόμενα και για μεγάλο διάστημα, με αποτέλεσμα να απομονώνεται και να υπονομεύεται.

Στα ελληνικά θα το ακούσεις και ως ηθική παρενόχληση στην εργασία. Η λέξη βγαίνει από το αγγλικό «mob», που σημαίνει όχλος. Ως όρος για τον χώρο της εργασίας καθιερώθηκε τη δεκαετία του 1980 από τον ψυχολόγο Heinz Leymann.

Τρία στοιχεία το ξεχωρίζουν από μια κακή μέρα στη δουλειά:

• Επαναλαμβάνεται. Δεν είναι ένα περιστατικό. Είναι μοτίβο που συνεχίζεται για εβδομάδες ή μήνες.
• Έχει στόχο. Στρέφεται σε συγκεκριμένο άνθρωπο, όχι σε όλους.
• Σε απομονώνει. Το αποτέλεσμα είναι ότι μένεις έξω από την ομάδα, την πληροφορία και τις αποφάσεις.

Μπορεί να έρχεται από προϊστάμενο, από συναδέλφους στο ίδιο επίπεδο ή ακόμα και από υφισταμένους προς έναν νέο προϊστάμενο.

Πώς ξεχωρίζει το mobbing από μια απλή σύγκρουση ή έναν αυστηρό προϊστάμενο;

Η σύγκρουση έχει θέμα και τελειώνει όταν λυθεί το θέμα. Το mobbing έχει στόχο έναν άνθρωπο και συνεχίζεται ό,τι κι αν κάνει.

Ένας προϊστάμενος που ζητά πολλά από όλους δεν κάνει mobbing. Μπορεί να κάνει κακή διοίκηση, αλλά αυτό είναι άλλο πρόβλημα.

Αν αυτό που ζεις είναι κυρίως πίεση και φόρτος, δες τον οδηγό για το άγχος στη δουλειά.

Ποια σημάδια δείχνουν ότι σου συμβαίνει mobbing;

Το πιο καθαρό σημάδι είναι ότι τα περιστατικά, όταν τα βάλεις στη σειρά, δείχνουν όλα προς την ίδια κατεύθυνση: να μείνεις απέξω. Τα πιο συνηθισμένα παραδείγματα mobbing είναι αυτά:

1. Σε αφήνουν έξω από την πληροφορία. Δεν μπαίνεις στα email, μαθαίνεις τις συσκέψεις αφού γίνουν.
2. Σου αφαιρούν δουλειά ή σου δίνουν άσκοπη. Αρμοδιότητες που είχες περνούν αλλού χωρίς εξήγηση.
3. Η κριτική δεν σταματά. Ό,τι κι αν παραδώσεις, κάτι θα βρεθεί. Και συχνά λέγεται μπροστά σε άλλους.
4. Κυκλοφορούν φήμες. Για τη δουλειά σου, τον χαρακτήρα σου ή την προσωπική σου ζωή.
5. Σε αγνοούν. Δεν σου απαντούν, δεν σε χαιρετούν, σε διακόπτουν όταν μιλάς.
6. Οι κανόνες αλλάζουν μόνο για σένα. Άδειες, ωράρια και προθεσμίες εφαρμόζονται αλλιώς στους άλλους.
7. Το σώμα σου αντιδρά. Αϋπνία, σφίξιμο στο στομάχι, πονοκέφαλοι πριν πας στη δουλειά.

Το τελευταίο μην το προσπεράσεις. Πολλές φορές το σώμα καταλαβαίνει τι γίνεται πριν το παραδεχτείς εσύ. Αν θες να δεις πώς δένει το ένα με το άλλο, διάβασε για τα ψυχοσωματικά συμπτώματα.

Γιατί το mobbing δεν λύνεται με μια «κουβέντα»;

Επειδή το mobbing δεν είναι παρεξήγηση ανάμεσα σε δύο ανθρώπους. Είναι ο τρόπος που μια ολόκληρη ομάδα ξεφορτώνει μια ένταση που δεν ξέρει πού αλλού να βάλει.

Δες ένα σενάριο που συναντάται συχνά. Ένας εργαζόμενος προσλαμβάνεται στη θέση μιας συναδέλφου που απολύθηκε απότομα. Η ομάδα την αγαπούσε και κανείς δεν εξήγησε ποτέ τι έγινε. Ο καινούριος είναι ικανός και ευγενικός. Μέσα σε λίγους μήνες όμως δεν του μιλάει σχεδόν κανείς.

Δεν του φταίει κάτι προσωπικό. Κάθεται σε μια θέση που η ομάδα δεν έχει αποχαιρετήσει. Ο θυμός για την απόλυση δεν μπορεί να πάει προς τη διοίκηση, οπότε πέφτει σε αυτόν που είναι πιο κοντά και πιο αδύναμος.

Κάτι ανάλογο συμβαίνει όταν οι ρόλοι είναι θολοί, όταν κάποιος προάχθηκε «άδικα» ή όταν η εταιρεία πιέζεται και κανείς δεν το λέει. Η ένταση ψάχνει διέξοδο και βρίσκει ένα πρόσωπο.

Γι’ αυτό η συζήτηση με αυτόν που σε πιέζει συχνά δεν αλλάζει τίποτα. Ακόμα κι αν εκείνος σταματήσει, η ομάδα θα βρει άλλον τρόπο ή άλλον στόχο.

Γιατί παγώνεις και δεν αντιδράς;

Δεν παγώνεις από αδυναμία. Παγώνεις επειδή η απειλή να μείνεις έξω από την ομάδα ξυπνά έναν πολύ παλιό φόβο, και συχνά έναν ρόλο που έμαθες πολύ πριν πιάσεις δουλειά.

Αν μεγάλωσες σε ένα σπίτι όπου το ασφαλές ήταν να μη μιλάς, το ίδιο θα κάνεις και στο γραφείο. Αν ήσουν το παιδί που «δεν δημιουργούσε προβλήματα», θα προσπαθήσεις να γίνεις ακόμα πιο καλός και πιο αθόρυβος. Και αυτό, δυστυχώς, σε κάνει ευκολότερο στόχο.

Αυτό δεν σημαίνει ότι φταις εσύ για ό,τι σου συμβαίνει. Την ευθύνη την έχουν όσοι το κάνουν και όσοι το ανέχονται. Σημαίνει ότι έχεις κάτι δικό σου να δεις, ώστε να σταματήσεις να μένεις ακίνητος.

Αν νιώθεις ότι έχεις στερέψει, δες και το άρθρο για την αντιμετώπιση του burn out. Τα δύο συχνά πάνε μαζί.

Τι λέει ο νόμος στην Ελλάδα για το mobbing;

Στην Ελλάδα η βία και η παρενόχληση στην εργασία ρυθμίζονται από τον νόμο 4808/2021, που απαγορεύει κάθε τέτοια συμπεριφορά και βάζει συγκεκριμένες υποχρεώσεις στον εργοδότη.

Με βάση τον νόμο, όλοι οι εργοδότες οφείλουν να παίρνουν μέτρα πρόληψης και αντιμετώπισης. Οι επιχειρήσεις του ιδιωτικού τομέα με πάνω από 20 εργαζομένους οφείλουν επιπλέον να έχουν γραπτή πολιτική και διαδικασία για εσωτερικές καταγγελίες. Έχεις επίσης δικαίωμα να απευθυνθείς στην Επιθεώρηση Εργασίας.

Το άρθρο αυτό δεν είναι νομική συμβουλή. Για το τι ισχύει στη δική σου περίπτωση, μίλησε με εργατολόγο δικηγόρο ή με την Επιθεώρηση Εργασίας.

Τι κάνεις στην πράξη από αύριο;

Κάνεις δύο πράγματα παράλληλα: προστατεύεις τη θέση σου με στοιχεία και φροντίζεις να μη μείνεις μόνος.

1. Κράτα αρχείο. Ημερομηνία, τι ειπώθηκε, ποιος ήταν εκεί. Κράτα και τα γραπτά μηνύματα.
2. Μίλα σε έναν άνθρωπο εμπιστοσύνης. Μέσα ή έξω από τη δουλειά. Η σιωπή δυναμώνει την απομόνωση.
3. Μάθε τη διαδικασία της εταιρείας. Αν υπάρχει πολιτική για παρενόχληση, ζήτησε να τη δεις.
4. Απάντα γραπτά και ψύχραιμα. Σύντομα, με γεγονότα, χωρίς χαρακτηρισμούς.
5. Φρόντισε την υγεία σου. Αν δεν κοιμάσαι ή έχεις έντονα σωματικά συμπτώματα, μίλησε με τον γιατρό σου.
6. Ζήτα στήριξη από ειδικό. Για να ξεκαθαρίσεις τι θέλεις να κάνεις και να ξαναβρείς το πάτημά σου.

Αν δεν ξέρεις από πού να ξεκινήσεις, δες πώς δουλεύει η ατομική συμβουλευτική.

Κι αν είσαι εσύ ο υπεύθυνος της ομάδας;

Αν στην ομάδα σου υπάρχει mobbing, η απομάκρυνση ενός ανθρώπου σπάνια λύνει το πρόβλημα. Το μοτίβο συνήθως επανέρχεται με άλλο πρόσωπο.

Το mobbing είναι σύμπτωμα. Κάτι στην ομάδα δεν έχει ειπωθεί: μια αποχώρηση που δεν εξηγήθηκε, μια προαγωγή που δεν έγινε δεκτή, ρόλοι που αλληλοκαλύπτονται. Όσο αυτό μένει στο σκοτάδι, θα χάνεις ανθρώπους και δεν θα καταλαβαίνεις γιατί.

Ρώτα τον εαυτό σου τρία πράγματα. Ποιος έφυγε τελευταία και πώς; Ποιος πήρε θέση που κάποιος άλλος θεωρούσε δική του; Ποια απόφαση δεν εξηγήθηκε ποτέ στην ομάδα;

Εδώ έχει θέση η Συστημική Αναπαράσταση σε επιχειρήσεις. Στήνεις την ομάδα στον χώρο και βλέπεις ποιος είναι απέξω, ποιος λείπει και πού πηγαίνει η ένταση. Έτσι βλέπεις την αιτία και δεν κυνηγάς μόνο το σύμπτωμα.

Πώς βλέπεις όλη την εικόνα όταν είσαι μέσα στο πρόβλημα;

Όσο είσαι μέσα στην κατάσταση, βλέπεις μόνο αυτόν που σε πιέζει. Χρειάζεσαι έναν τρόπο να δεις ολόκληρη την ομάδα και τη δική σου θέση μέσα της.

Με τη Συστημική Αναπαράσταση τοποθετείς στον χώρο τα πρόσωπα της δουλειάς σου: εσένα, την ομάδα, τον προϊστάμενο, ακόμα και αυτόν που είχε τη θέση πριν από σένα. Από τις θέσεις και τις αποστάσεις φαίνεται τι κουβαλάς που δεν είναι δικό σου.

Βλέπεις επίσης πού σου θυμίζει η κατάσταση κάτι παλιότερο. Συχνά εκεί βρίσκεται ο λόγος που παγώνεις. Όταν αυτό ξεκαθαρίσει, μπορείς να αποφασίσεις με ηρεμία: να μείνεις και να διεκδικήσεις τη θέση σου ή να φύγεις χωρίς να πάρεις το ίδιο μοτίβο στην επόμενη δουλειά.

Αν θέλεις να μάθεις περισσότερα για τη διαδικασία, διάβασε για την ατομική Συστημική Αναπαράσταση.

Για ομάδες και εταιρείες: Συστημική Αναπαράσταση σε επιχειρήσεις

Ποιο είναι το επόμενο βήμα;

Το επόμενο βήμα είναι να σταματήσεις να το περνάς μόνος σου.

Το mobbing δεν σταματά επειδή έκανες υπομονή. Όσο περνά ο καιρός, χάνεις την εμπιστοσύνη στον εαυτό σου και αρχίζεις να πιστεύεις όσα λένε για σένα. Όσο πιο νωρίς το δεις καθαρά, τόσο περισσότερες επιλογές έχεις.

Κλείσε μια πρώτη γνωριμία και πες μου τι συμβαίνει. Είτε είσαι ο εργαζόμενος που το ζει είτε ο υπεύθυνος που το βλέπει στην ομάδα του, θα δούμε μαζί ποιο είναι το σωστό πρώτο βήμα.

Συχνές ερωτήσεις για το mobbing

Το mobbing γίνεται μόνο από προϊστάμενο;

Όχι. Μπορεί να γίνεται από συναδέλφους στο ίδιο επίπεδο ή και από υφισταμένους προς προϊστάμενο. Συχνά συμμετέχουν πολλοί, άλλοι ενεργά και άλλοι με τη σιωπή τους.

Πόσο πρέπει να κρατήσει για να θεωρηθεί mobbing;

Δεν υπάρχει ένα σταθερό όριο. Αυτό που μετρά είναι η επανάληψη και η διάρκεια. Ένα μεμονωμένο περιστατικό, όσο άσχημο κι αν είναι, δεν είναι mobbing. Ένα μοτίβο που κρατά εβδομάδες ή μήνες είναι.

Να παραιτηθώ ή να μείνω;

Δεν υπάρχει σωστή απάντηση για όλους. Πριν αποφασίσεις, μίλησε με εργατολόγο για τα δικαιώματά σου και ξεκαθάρισε τι θέλεις εσύ. Μια απόφαση που παίρνεται μέσα στον πανικό συνήθως τη μετανιώνεις.

Γιατί μου συμβαίνει ξανά σε δεύτερη δουλειά;

Μπορεί να είναι σύμπτωση. Αν όμως επαναλαμβάνεται, αξίζει να δεις ποια θέση παίρνεις μέσα στις ομάδες και από πού την έμαθες. Αυτό δεν σε κάνει υπεύθυνο για τη συμπεριφορά των άλλων. Σου δίνει όμως κάτι που μπορείς να αλλάξεις εσύ.

Μπορεί η Συστημική Αναπαράσταση να σταματήσει το mobbing;

Δεν αλλάζει τους άλλους και δεν αντικαθιστά τη νομική προστασία. Σε βοηθά να δεις τι συμβαίνει στην ομάδα, να ξεχωρίσεις τι είναι δικό σου και να κινηθείς με καθαρό μυαλό. Σε επίπεδο εταιρείας, βοηθά τη διοίκηση να βρει την αιτία πίσω από το μοτίβο.