Οικογενειακή επιχείρηση: Γιατί οι καβγάδες στο γραφείο ξεκινούν από το κυριακάτικο τραπέζι

Οικογενειακή επιχείρηση: Γιατί οι καβγάδες στο γραφείο ξεκινούν από το κυριακάτικο τραπέζι

Δευτέρα πρωί, σύσκεψη. Το θέμα είναι ένας νέος προμηθευτής. Σε δέκα λεπτά όμως δεν μιλάτε πια για τον προμηθευτή. Μιλάτε για το ποιος «πάντα αποφασίζει μόνος του», ποιος «δεν εκτιμήθηκε ποτέ» και ποιος «τα βρήκε όλα έτοιμα».

Αν δουλεύεις σε οικογενειακή επιχείρηση, αυτή τη σκηνή την ξέρεις απ’ έξω. Και μάλλον έχεις δοκιμάσει ήδη τα λογικά: ξεκάθαρους ρόλους, νέο οργανόγραμμα, ίσως και έναν σύμβουλο. Για λίγο ηρεμούν τα πράγματα. Μετά ο ίδιος καβγάς γυρίζει πίσω με άλλη αφορμή.

Η άβολη αλήθεια είναι αυτή: ο καβγάς δεν είναι επιχειρηματικός. Είναι οικογενειακός και απλώς φοράει κοστούμι. Σε αυτό το άρθρο θα δεις από πού ξεκινά, πώς τον αναγνωρίζεις και τι τον σταματά στην πράξη.

Γιατί στην οικογενειακή επιχείρηση οι ίδιοι καβγάδες επιστρέφουν συνέχεια;

Επειδή στην οικογενειακή επιχείρηση ζουν δύο συστήματα στον ίδιο χώρο, η οικογένεια και η εταιρεία, και το καθένα έχει άλλους κανόνες.

Στην οικογένεια ανήκεις επειδή γεννήθηκες. Δεν χρειάζεται να αποδείξεις τίποτα. Στην εταιρεία έχεις θέση επειδή προσφέρεις κάτι συγκεκριμένο. Όταν τα δύο μπλέκονται, κανείς δεν ξέρει με ποιον κανόνα παίζει κάθε στιγμή.

Ο πατέρας σου σού μιλάει ως διευθυντής ή ως πατέρας; Η αδερφή σου διαφωνεί με την πρότασή σου ή με το ότι «εσένα σε άκουγαν πάντα περισσότερο»; Συνήθως ούτε εκείνοι το ξέρουν.

Γι’ αυτό οι λύσεις που αφορούν μόνο την εταιρεία κρατούν λίγο. Αλλάζεις τη διαδικασία, αλλά η παλιά ιστορία μένει άθικτη και βρίσκει την επόμενη αφορμή.

Ποια σημάδια δείχνουν ότι το πρόβλημα δεν είναι επιχειρηματικό;

Όταν η ένταση είναι πολύ μεγαλύτερη από το θέμα που συζητάτε, το θέμα δεν είναι το πραγματικό πρόβλημα. Δες αν αναγνωρίζεις κάποια από τα παρακάτω:

1. Ο ίδιος καβγάς, άλλη αφορμή. Σήμερα για τον προμηθευτή, τον άλλο μήνα για τις άδειες. Τα λόγια όμως είναι πάντα τα ίδια.
2. Αποφάσεις που παίρνονται και δεν εφαρμόζονται. Όλοι συμφωνούν στη σύσκεψη και μετά ο καθένας κάνει ό,τι έκανε.
3. Φράσεις από το παρελθόν. «Εσύ πάντα…», «από μικρός…», «η μάνα σου έλεγε…». Όταν ακούγονται αυτά, δεν μιλάει ο συνεργάτης.
4. Ένας κουβαλάει τα πάντα. Κάποιος δουλεύει για τρεις και οι υπόλοιποι έχουν αποσυρθεί, χωρίς να έχει συμφωνηθεί ποτέ.
5. Οι «ξένοι» φεύγουν. Ικανά στελέχη εκτός οικογένειας αντέχουν λίγο και αποχωρούν χωρίς ξεκάθαρο λόγο.
6. Η δουλειά έρχεται στο σπίτι. Στο κυριακάτικο τραπέζι μιλάτε για τιμολόγια και στο γραφείο για το ποιος δεν ήρθε στη γιορτή.

Αν μέτρησες δύο ή περισσότερα, δεν σου λείπει ένα καλύτερο οργανόγραμμα. Κάτι στην οικογένεια ζητά να ειπωθεί και βρίσκει διέξοδο μέσα από τη δουλειά.

Τι συμβαίνει όταν ο ιδρυτής δεν αφήνει το τιμόνι;

Η διαδοχή στην οικογενειακή επιχείρηση κολλάει σπάνια στα χαρτιά. Κολλάει στο ότι ο ιδρυτής δεν ξέρει ποιος θα είναι χωρίς την επιχείρηση, και ο διάδοχος δεν νιώθει ότι έχει πραγματικά την άδεια να αναλάβει.

Πάρε μια περίπτωση που επαναλαμβάνεται συχνά. Ένας πατέρας έχει στήσει μια βιοτεχνία από το μηδέν. Ο γιος του δουλεύει δίπλα του δεκαπέντε χρόνια και στα χαρτιά είναι πια διευθυντής. Κάθε πρωί όμως ο πατέρας περνάει «για έναν καφέ» και αλλάζει τις παραγγελίες της προηγούμενης μέρας.

Ο γιος θυμώνει, ο πατέρας προσβάλλεται, οι υπάλληλοι δεν ξέρουν ποιον να ακούσουν. Από έξω μοιάζει με θέμα αρμοδιοτήτων. Από μέσα είναι κάτι άλλο: ο πατέρας δεν έχει ακούσει ποτέ ένα καθαρό «ευχαριστώ για ό,τι έφτιαξες». Και ο γιος δεν έχει ακούσει ποτέ ένα καθαρό «σε εμπιστεύομαι».

Όσο αυτά τα δύο μένουν ανείπωτα, κανένα συμφωνητικό δεν λύνει το θέμα. Ο ιδρυτής χρειάζεται να αναγνωριστεί η θέση του ως του πρώτου. Μόνο τότε μπορεί να κάνει πίσω χωρίς να νιώθει ότι σβήνεται.

Αδέρφια συνέταιροι: γιατί η «ίση μοιρασιά» σπάνια φέρνει ηρεμία;

Επειδή το 50-50 στα χαρτιά δεν σβήνει τους ρόλους που είχατε ως παιδιά. Ο μεγάλος συνεχίζει να νιώθει υπεύθυνος για όλα. Ο μικρός συνεχίζει να νιώθει ότι δεν τον παίρνουν στα σοβαρά.

Δες ένα συνηθισμένο σενάριο. Δύο αδερφές κληρονομούν το κατάστημα των γονιών τους με ίσα ποσοστά. Η μία ήταν εκεί από τα είκοσί της. Η άλλη σπούδασε, έλειψε χρόνια και γύρισε με καινούριες ιδέες. Κάθε πρόταση της δεύτερης ακούγεται στην πρώτη σαν «όσα έκανες τόσα χρόνια ήταν λάθος».

Δεν μαλώνουν για το ηλεκτρονικό κατάστημα. Μαλώνουν για το ποια έδωσε περισσότερα και ποια πήρε περισσότερα. Όταν η ισορροπία ανάμεσα σε αυτά που δίνεις και σε αυτά που παίρνεις χαλάσει και δεν ειπωθεί, μετατρέπεται σε πικρία. Και η πικρία βρίσκει πάντα ένα επιχειρηματικό θέμα για να εκφραστεί.

Η ηρεμία έρχεται όταν αναγνωριστεί φωναχτά τι πρόσφερε η καθεμία. Όχι όταν ξαναμοιραστούν τα ποσοστά.

Θέλεις πρώτα να διαβάσεις περισσότερα; Δες τη σελίδα Συστημική Αναπαράσταση σε επιχειρήσεις.

Τι γίνεται με όσους δεν είναι «αίμα»;

Όποιος δουλεύει στην επιχείρηση χωρίς να ανήκει στην οικογένεια χρειάζεται ξεκάθαρη θέση. Αλλιώς γίνεται ο αποδέκτης της έντασης των άλλων.

Αυτό αφορά τρεις ομάδες ανθρώπων:

• Γαμπροί και νύφες. Μπαίνουν στη δουλειά με ευθύνες, αλλά χωρίς λόγο στις αποφάσεις. Συχνά γίνονται αυτοί που «φταίνε», επειδή είναι πιο εύκολο από το να συγκρουστούν δύο αδέρφια.
• Παλιοί υπάλληλοι. Ο άνθρωπος που είναι εκεί από την πρώτη μέρα έχει μια θέση που δεν φαίνεται στο οργανόγραμμα. Όταν η νέα γενιά τον προσπερνά, αντιδρά όλη η ομάδα.
• Στελέχη από την αγορά. Προσλαμβάνονται για να φέρουν αλλαγή και μετά ανακαλύπτουν ότι οι πραγματικές αποφάσεις παίρνονται στο σπίτι.

Αν τα καλά στελέχη σου φεύγουν το ένα μετά το άλλο, πριν ψάξεις για καλύτερους μισθούς, ρώτα κάτι απλό. Έχουν πραγματικά θέση εδώ ή φιλοξενούνται;

Τι δεν δουλεύει και τι δουλεύει όταν η ένταση είναι οικογενειακή;

Δεν δουλεύει ό,τι προσπαθεί να λύσει ένα οικογενειακό θέμα με επιχειρηματικά εργαλεία. Δουλεύει ό,τι φέρνει στο φως αυτό που δεν λέγεται.

Πώς βλέπεις αυτό που δεν λέγεται, χωρίς να στηθεί οικογενειακό δικαστήριο;

Χρειάζεσαι έναν τρόπο να δεις όλη την εικόνα μαζί: ποιος στέκεται πού, ποιος κοιτάζει ποιον, ποιος λείπει. Αυτό ακριβώς κάνει η Συστημική Αναπαράσταση.

Αντί να συζητάς ξανά τα ίδια, στήνεις στον χώρο την επιχείρηση και την οικογένεια. Άνθρωποι ή αντικείμενα παίρνουν τη θέση των προσώπων και των ρόλων: ο ιδρυτής, ο διάδοχος, η επιχείρηση η ίδια, οι πελάτες. Και τότε βλέπεις πράγματα που στα λόγια δεν φαίνονται.

Βλέπεις, για παράδειγμα, ότι ο διάδοχος στέκεται μπροστά από τον ιδρυτή αντί δίπλα του. Ότι κανείς δεν κοιτάζει τους πελάτες, γιατί όλοι κοιτάζουν ο ένας τον άλλον. Ότι λείπει κάποιος που κανείς δεν αναφέρει πια, όπως ένας παλιός συνέταιρος που έφυγε άσχημα.

Τρία πράγματα έχει νόημα να ξέρεις από την αρχή:

1. Δεν χρειάζεται να έρθει όλη η οικογένεια. Μπορείς να ξεκινήσεις μόνος σου. Όταν αλλάζει η στάση ενός ανθρώπου, μετακινείται και το υπόλοιπο σύστημα.
2. Δεν ψάχνουμε ένοχο. Ψάχνουμε τη θέση του καθενός και τι χρειάζεται για να σταθεί σε αυτήν.
3. Δεν είναι θεωρία. Φεύγεις με μια συγκεκριμένη εικόνα και ένα επόμενο βήμα που μπορείς να κάνεις την ίδια εβδομάδα.

Αν θέλεις να δεις αναλυτικά πώς εφαρμόζεται σε ομάδες και εταιρείες, διάβασε τη σελίδα για τη Συστημική Αναπαράσταση σε επιχειρήσεις. Και αν σε ενδιαφέρει η ίδια η διαδικασία, δες πώς γίνεται μια συνεδρία βήμα βήμα.

Πότε δεν είναι αυτό που χρειάζεσαι;

Όταν το ζήτημα είναι καθαρά νομικό, φορολογικό ή οικονομικό, χρειάζεσαι δικηγόρο ή λογιστή, όχι συνεδρία.

Η μεταβίβαση μετοχών, τα κληρονομικά και η φορολογία της διαδοχής έχουν τους δικούς τους ειδικούς. Η δουλειά που περιγράφω εδώ δεν τους αντικαθιστά. Τους κάνει όμως τη ζωή πιο εύκολη, γιατί ένα συμφωνητικό υπογράφεται πολύ πιο ήρεμα όταν οι άνθρωποι έχουν πει πρώτα όσα είχαν να πουν.

Δεν είναι επίσης η σωστή στιγμή αν ψάχνεις τρόπο να αποδείξεις ότι έχεις δίκιο. Αξίζει όταν είσαι πρόθυμος να δεις και τη δική σου θέση μέσα στο μοτίβο.

Ποιο είναι το επόμενο βήμα για την οικογενειακή σου επιχείρηση;

Το επόμενο βήμα είναι μία συζήτηση, όχι μια μεγάλη απόφαση.

Αν αναγνώρισες τη δική σου οικογενειακή επιχείρηση σε όσα διάβασες, ξέρεις ήδη ότι ένα ακόμα οργανόγραμμα δεν θα αλλάξει κάτι. Οι καβγάδες δεν θα σταματήσουν μόνοι τους. Και όσο περνά ο καιρός, κοστίζουν όλο και περισσότερο, στη δουλειά και στις σχέσεις σας.

Κλείσε μια πρώτη γνωριμία και πες μου τι συμβαίνει στη δική σας περίπτωση. Θα δούμε μαζί αν και πώς μπορώ να βοηθήσω.

Συχνές ερωτήσεις για την οικογενειακή επιχείρηση

Πρέπει να συμφωνήσουν όλοι στην οικογένεια για να ξεκινήσουμε;

Όχι. Αρκεί να ξεκινήσει ένας. Συνήθως έρχεται πρώτος αυτός που κουράστηκε περισσότερο. Όταν εκείνος αλλάξει στάση, αλλάζει και ο τρόπος που του απαντούν οι άλλοι.

Θα μάθουν οι υπόλοιποι τι ειπώθηκε;

Όχι. Ό,τι λέγεται στη συνεδρία μένει εκεί. Εσύ αποφασίζεις τι θα μοιραστείς και με ποιον.

Μπορεί να βοηθήσει αν ο πατέρας μου αρνείται να αποσυρθεί;

Ναι, γιατί δουλεύεις τη δική σου θέση απέναντί του. Συχνά ο ιδρυτής κάνει πίσω όταν νιώσει ότι αυτό που έφτιαξε αναγνωρίζεται και δεν ακυρώνεται. Αυτό μπορείς να το ξεκινήσεις εσύ.

Σε τι διαφέρει από έναν σύμβουλο επιχειρήσεων;

Ο σύμβουλος επιχειρήσεων δουλεύει με αριθμούς, διαδικασίες και στρατηγική. Εδώ δουλεύουμε με τις σχέσεις και τις θέσεις των ανθρώπων. Το ένα δεν αντικαθιστά το άλλο. Συχνά όμως οι προτάσεις του συμβούλου εφαρμόζονται μόνο αφού ξεμπλοκάρει το δεύτερο.

Κι αν η οικογενειακή επιχείρηση είναι μικρή, με δύο ή τρία άτομα;

Το μέγεθος δεν παίζει ρόλο. Ένα ζευγάρι που δουλεύει μαζί ή ένας γονιός με ένα παιδί είναι ήδη ένα σύστημα. Όσο πιο μικρή η επιχείρηση, τόσο πιο γρήγορα φαίνεται και η αλλαγή.