Η εποπτεία ειδικών ψυχικής υγείας είναι ένας σταθερός, εμπιστευτικός χώρος όπου φέρνεις τα περιστατικά σου, τις δυσκολίες της δουλειάς σου και τα ερωτήματα που δεν έχεις πού να πας — και φεύγεις με καθαρότερη ματιά για το πώς θα συνεχίσεις.
Υπάρχει κάτι που δεν λέγεται αρκετά σε αυτό το επάγγελμα: είναι μοναχικό.
Κάθεσαι απέναντι σε ανθρώπους και κρατάς πράγματα που δεν μπορείς να πεις πουθενά. Βγαίνεις από μια συνεδρία με την αίσθηση ότι κάτι σου ξέφυγε. Σκέφτεσαι ένα περιστατικό στις τρεις τα ξημερώματα. Αναρωτιέσαι αν αυτό που ένιωσες μέσα στη συνεδρία ήταν δικό σου ή του πελάτη σου.
Και την επόμενη μέρα ανοίγεις πάλι την πόρτα, σαν να μην έγινε τίποτα.
Η εποπτεία είναι το μέρος όπου όλα αυτά χωράνε.
Τι είναι η εποπτεία — και τι δεν είναι
Είναι χώρος επαγγελματικού αναστοχασμού: επεξεργάζεσαι περιστατικά, διερευνάς τις προκλήσεις της δουλειάς σου και ενισχύεις την επαγγελματική σου ανάπτυξη.
Η λέξη «εποπτεία» έχει έναν ήχο ιεραρχίας που δεν αποδίδει αυτό που συμβαίνει. Δεν είναι έλεγχος. Δεν βαθμολογείται κανείς, δεν διορθώνεται κανείς και δεν υπάρχει σωστή απάντηση που πρέπει να βρεις.
Αυτό που γίνεται στην πράξη είναι πιο απλό. Φέρνεις ένα περιστατικό που σε απασχολεί. Το κοιτάζουμε μαζί από απόσταση — απόσταση που εσύ, μέσα στη σχέση με τον πελάτη σου, δεν μπορείς να έχεις. Και βλέπεις πράγματα που ήταν εκεί αλλά δεν φαίνονταν από τη θέση σου.
Τρία πράγματα που η εποπτεία δεν είναι:
- Δεν είναι προσωπική θεραπεία. Αν μέσα στην εποπτεία εμφανιστεί κάτι δικό σου — και εμφανίζεται συχνά — το αναγνωρίζουμε και βλέπουμε πώς επηρεάζει τη δουλειά. Δεν το δουλεύουμε όμως εκεί. Αυτό έχει τον δικό του χώρο.
- Δεν είναι αξιολόγηση. Δεν υπάρχει έκθεση, δεν υπάρχει πιστοποιητικό επάρκειας, δεν υπάρχει κάποιος που θα μάθει τι είπες.
- Δεν είναι μάθημα. Δεν σου διδάσκω τη μέθοδό μου. Δουλεύεις με τη δική σου προσέγγιση, καλύτερα.
Σε ποιον απευθύνεται
Σε ειδικούς ψυχικής υγείας, ανεξάρτητα από τη θεραπευτική προσέγγιση που ακολουθούν.
Αυτό είναι σκόπιμο και δεν είναι διπλωματικό. Ψυχολόγοι, σύμβουλοι ψυχικής υγείας, ψυχοθεραπευτές, κοινωνικοί λειτουργοί — γνωστικοί-συμπεριφορικοί, ψυχοδυναμικοί, συστημικοί, προσωποκεντρικοί, εικαστικοί θεραπευτές. Η εποπτεία δεν προϋποθέτει ότι μοιραζόμαστε σχολή.
Τα ερωτήματα που φέρνει ένας επαγγελματίας στην εποπτεία είναι συνήθως τα ίδια, όποια και να είναι η εκπαίδευσή του: τι κάνω με αυτό το περιστατικό, πού είναι τα όριά μου, γιατί αυτός ο άνθρωπος με φέρνει εκεί που με φέρνει.
Έρχονται άνθρωποι σε πολύ διαφορετικά σημεία της πορείας τους. Κάποιοι ξεκινούν και χρειάζονται έδαφος κάτω από τα πόδια τους. Κάποιοι δουλεύουν χρόνια και έχουν φτάσει σε ένα σημείο όπου η εμπειρία δεν αρκεί. Και κάποιοι έρχονται για ένα συγκεκριμένο περιστατικό που τους έχει κολλήσει, και φεύγουν όταν ξεκολλήσει.
Τι δουλεύουμε στην εποπτεία
Ό,τι φέρνεις. Δεν υπάρχει ύλη και δεν υπάρχει σειρά.
Στην πράξη τα θέματα πέφτουν σε λίγες κατηγορίες:
Περιστατικά που έχουν κολλήσει. Δουλεύετε μήνες και δεν κινείται τίποτα. Ή κινούνταν και σταμάτησε απότομα, χωρίς να καταλαβαίνεις γιατί.
Αυτό που σου συμβαίνει μέσα στη συνεδρία. Βαριέσαι με έναν συγκεκριμένο άνθρωπο. Θυμώνεις. Νιώθεις ανήμπορος. Σκέφτεσαι τον πελάτη σου περισσότερο απ’ όσο θα έπρεπε. Όλα αυτά είναι πληροφορία για τη δουλειά, όχι αποτυχία σου.
Όρια και πλαίσιο. Αιτήματα εκτός συνεδρίας, ακυρώσεις, οφειλές, μηνύματα τα μεσάνυχτα, διπλοί ρόλοι σε μικρές κοινότητες.
Ηθικά διλήμματα. Στιγμές που δεν έχουν καθαρή απάντηση και πρέπει παρ’ όλα αυτά να πάρεις απόφαση.
Παραπομπή και συνεργασία. Πότε αυτό που έχεις μπροστά σου ξεφεύγει από το πεδίο σου, και πώς το λες χωρίς να χάσεις τη σχέση.
Η κούραση. Η επαγγελματική εξουθένωση δεν ανακοινώνεται. Φτάνει σιγά, και η εποπτεία είναι συχνά το πρώτο μέρος όπου γίνεται ορατή.
Τι αλλάζει η συστημική ματιά
Η συστημική προσέγγιση δεν βλέπει το περιστατικό μόνο ως σχέση δύο ανθρώπων. Το βλέπει μέσα στα συστήματα που το περιβάλλουν — και συχνά εκεί βρίσκεται η εξήγηση που έλειπε.
Αυτό είναι το στοιχείο που χαρακτηρίζει τον τρόπο με τον οποίο προσεγγίζω την εποπτική διαδικασία, και κάνει διαφορά σε πολύ πρακτικά πράγματα.
Όταν φέρνεις ένα περιστατικό, κοιτάζουμε και τι υπάρχει γύρω του. Ποια είναι η θέση του πελάτη σου μέσα στην οικογένειά του. Ποιος λείπει από την ιστορία που σου λέει. Ποιον ρόλο σου έχει δώσει, χωρίς να το ξέρει κι ο ίδιος.
Και κοιτάζουμε και το δικό σου σύστημα. Σε ποια θέση μπήκες απέναντί του. Αν κουβαλάς κάτι που δεν είναι δικό σου — επειδή αυτό κάνουν τα συστήματα: ανακατανέμουν βάρη, και ο θεραπευτής είναι μέρος του συστήματος από τη στιγμή που μπαίνει σε αυτό.
Είναι συχνά η στιγμή που ένα περιστατικό ξεκολλάει: όταν φαίνεται ότι η δυσκολία δεν ήταν τεχνική, ήταν θέση.
Πώς γίνεται πρακτικά
Οι συναντήσεις γίνονται ατομικά, δια ζώσης στην Αθήνα ή διαδικτυακά. Η συχνότητα συναποφασίζεται με βάση τον φόρτο σου, το στάδιο της πορείας σου και τα περιστατικά που έχεις ανοιχτά.
Κάποιοι έρχονται τακτικά και σταθερά. Κάποιοι έρχονται όταν προκύπτει κάτι. Και τα δύο λειτουργούν — αρκεί να μην έρχεσαι μόνο όταν έχεις φτάσει στο κόκκινο.
Ό,τι λέγεται στην εποπτεία μένει στην εποπτεία. Αυτό ισχύει και για τα στοιχεία των πελατών σου, τα οποία δεν χρειάζονται: δουλεύουμε με το περιστατικό, όχι με ταυτότητες.
Συχνές ερωτήσεις
Χρειάζεται να ακολουθώ συστημική προσέγγιση για να έρθω σε εποπτεία μαζί σου;
Όχι. Παρέχω εποπτεία σε ειδικούς ψυχικής υγείας ανεξάρτητα από τη θεραπευτική τους προσέγγιση. Δουλεύεις με τη δική σου μέθοδο· η συστημική ματιά προσθέτει οπτική, δεν αντικαθιστά την εκπαίδευσή σου.
Είναι η εποπτεία το ίδιο με προσωπική θεραπεία;
Όχι. Στην εποπτεία το αντικείμενο είναι η δουλειά σου. Αν κάτι προσωπικό εμφανιστεί και επηρεάζει τη δουλειά, το αναγνωρίζουμε — αλλά δεν το επεξεργαζόμαστε εκεί.
Είμαι ακόμα στην εκπαίδευσή μου. Είναι πολύ νωρίς;
Όχι, είναι ίσως η πιο χρήσιμη στιγμή. Στα πρώτα περιστατικά χτίζονται οι συνήθειες που θα κουβαλήσεις χρόνια.
Μπορώ να έρθω για ένα μόνο περιστατικό;
Ναι. Υπάρχουν άνθρωποι που έρχονται για ένα συγκεκριμένο θέμα, το ξεμπλοκάρουν και επιστρέφουν μήνες μετά για κάτι άλλο. Δεν απαιτείται δέσμευση σε κύκλο συναντήσεων.
Τι φέρνω στην πρώτη συνάντηση;
Ένα περιστατικό που σε απασχολεί, ή την ερώτηση που σε έφερε. Δεν χρειάζεται προετοιμασία, σημειώσεις ή φάκελος.
Το επόμενο βήμα
Αν διαβάζεις αυτή τη σελίδα, μάλλον υπάρχει κάτι συγκεκριμένο: ένα περιστατικό, μια κούραση, ή η αίσθηση ότι δουλεύεις πολύ μόνος.
Ξεκίνα με μια πρώτη συνάντηση. Μου λες τι σε απασχολεί, βλέπουμε αν ο τρόπος που δουλεύω σου κάνει, και αποφασίζεις μετά.
Ή στείλε μου ένα μήνυμα από τη φόρμα επικοινωνίας αν θέλεις πρώτα να ρωτήσεις κάτι.
Για τη δική μου δουλειά με πελάτες, δες την ατομική συμβουλευτική ψυχικής υγείας και τη Συστημική Αναπαράσταση.