Το team building με Συστημική Αναπαράσταση δεν είναι δραστηριότητα διασκέδασης: είναι μια βιωματική διαδικασία στην οποία η δυναμική της ομάδας σου γίνεται ορατή μέσα στον χώρο, ώστε να δεις τι ακριβώς μπλοκάρει τη συνεργασία — και να το κινήσεις.
Ας ξεκινήσουμε από κάτι που ξέρεις ήδη αν έχεις οργανώσει έστω ένα.
Πήγατε όλοι μαζί κάπου. Γελάσατε. Κάποιος έπεσε από το σκοινί και έγινε το ανέκδοτο της χρονιάς. Γυρίσατε τη Δευτέρα στο γραφείο, και μέσα σε τρεις μέρες όλα ήταν ακριβώς όπως πριν. Οι ίδιοι δεν μιλούσαν μεταξύ τους. Το ίδιο τμήμα κρατούσε την πληροφορία. Ο ίδιος άνθρωπος έπαιρνε όλο το βάρος.
Δεν ήταν κακό το event. Απλώς δεν ακούμπησε αυτό που χαλάει.
Γιατί το πρόβλημα μιας ομάδας που δεν συνεργάζεται σπάνια είναι η διάθεση. Είναι η δομή.
Γιατί τα κλασικά team building δεν αλλάζουν τίποτα τη Δευτέρα
Επειδή δουλεύουν στο επίπεδο της εμπειρίας και όχι στο επίπεδο της θέσης. Αλλάζουν τη διάθεση για λίγες μέρες, αλλά δεν αγγίζουν τους ρόλους που έχουν μπερδευτεί.
Σκέψου τι περιλαμβάνει η αγορά σήμερα: escape room, paintball, μαγειρική, κυνήγι θησαυρού, ένα σεμινάριο επικοινωνίας. Όλα αυτά δημιουργούν μια κοινή ευχάριστη ανάμνηση. Είναι χρήσιμο και δεν το υποτιμώ.
Αλλά αν στην ομάδα σου υπάρχει ένας άνθρωπος που πήρε σιωπηλά τη θέση του προϊσταμένου χωρίς να του δοθεί, καμία ευχάριστη ανάμνηση δεν θα το διορθώσει. Αν δύο τμήματα κρατούν μια παλιά σύγκρουση που κανείς δεν ονόμασε ποτέ, το κυνήγι θησαυρού θα την παγώσει για ένα απόγευμα.
Η διαφορά είναι απλή: η διάθεση αλλάζει με την εμπειρία, η συνεργασία αλλάζει με την τάξη.
Τι είναι το team building με Συστημική Αναπαράσταση
Είναι ένα βιωματικό εργαστήριο στο οποίο η ομάδα — ή το ζήτημά της — παίρνει μορφή μέσα στον χώρο: άνθρωποι τοποθετούνται ως εκπρόσωποι ρόλων, τμημάτων ή δυνάμεων, και η εικόνα που σχηματίζεται δείχνει πού είναι το μπλοκάρισμα.
Η Συστημική Αναπαράσταση ξεκίνησε από τις οικογένειες, αλλά δουλεύει πάνω σε κάτι που δεν αφορά μόνο αυτές: κάθε σύστημα ανθρώπων έχει μια τάξη, και όταν αυτή η τάξη παραβιάζεται, το σύστημα το πληρώνει.
Τρεις αρχές, και θα τις αναγνωρίσεις αμέσως στη δική σου εταιρεία:
Όλοι έχουν θέση. Κανείς δεν διαγράφεται από ένα σύστημα. Ούτε ο συνεργάτης που έφυγε άσχημα και δεν τον αναφέρει πια κανείς. Ούτε ο ιδρυτής που αποχώρησε. Ούτε η ομάδα που απορροφήθηκε σε μια εξαγορά και «δεν υπάρχει πια». Όσο κάποιος αποκλείεται, το κενό του γεμίζει από κάπου αλλού — συνήθως από κάποιον που δεν ήταν καν εκεί.
Όποιος ήρθε πρώτος έχει προτεραιότητα. Οι παλιοί πριν τους νέους, η ιστορία της εταιρείας πριν τη νέα στρατηγική. Όταν ένας νέος manager μπαίνει και αγνοεί όσα προηγήθηκαν, η ομάδα δεν τον «δυσκολεύεται» από κακία. Προστατεύει μια τάξη.
Το πάρε-δώσε πρέπει να ισορροπεί. Όποιος δίνει συστηματικά περισσότερα απ’ όσα παίρνει, κάποια στιγμή σταματά — είτε φεύγοντας είτε μένοντας χωρίς να προσφέρει.
Δεν είναι μαγεία και δεν είναι ψυχολογικό τεστ. Είναι παρατήρηση. Οι εκπρόσωποι δεν υποδύονται κάτι: στέκονται στη θέση που τους δίνεται και περιγράφουν τι νιώθουν εκεί. Αυτό που προκύπτει εκπλήσσει συνήθως και τους ίδιους.
Πώς καταλαβαίνεις ότι η ομάδα σου δεν έχει πρόβλημα «διάθεσης»
Όταν το ίδιο μοτίβο επαναλαμβάνεται ανεξάρτητα από το ποιοι άνθρωποι βρίσκονται μέσα.
Δες αν αναγνωρίζεις κάποιο από τα παρακάτω:
- Αλλάζεις άνθρωπο σε μια θέση και το πρόβλημα μένει ίδιο, με νέο πρόσωπο.
- Υπάρχει κάποιος που έφυγε και δεν τον αναφέρει κανείς — ούτε καλά ούτε κακά.
- Δύο τμήματα κρατούν μια παλιά διαφορά που κανείς δεν θυμάται πώς ξεκίνησε.
- Ένας άνθρωπος κουβαλά δουλειά που δεν είναι δική του, και όλοι το θεωρούν φυσικό.
- Οι αποφάσεις παίρνονται και μετά δεν εκτελούνται, χωρίς να λέει κανείς «όχι».
- Η διαδοχή δεν ολοκληρώθηκε: ο προηγούμενος έφυγε τυπικά αλλά η εξουσία δεν μετακινήθηκε.
- Νέος manager, καλά καταρτισμένος, και η ομάδα απλώς δεν τον ακολουθεί.
- Έχετε δοκιμάσει seminars, coaching και αναδιοργάνωση, και τίποτα δεν κρατάει.
Αν αναγνώρισες έστω δύο, το θέμα δεν είναι ότι η ομάδα χρειάζεται να περάσει καλά μαζί.
Τι βγαίνει συνήθως στην επιφάνεια
Τα αιτήματα έρχονται διαφορετικά διατυπωμένα, αλλά καταλήγουν σε λίγα επαναλαμβανόμενα.
Ρόλοι που μπερδεύτηκαν. Κάποιος λειτουργεί σε θέση που δεν του αντιστοιχεί, συνήθως γιατί κάποιος άλλος άφησε κενό. Ή ο ιδρυτής κρατά ακόμα αποφάσεις που δεν είναι πια δικές του.
Διαδοχή που δεν ολοκληρώθηκε. Ιδιαίτερα στις οικογενειακές επιχειρήσεις: ένας γιος ή μια κόρη που δεν μπορεί να πάρει τη θέση, γιατί η θέση δεν δόθηκε ποτέ πραγματικά.
Κάποιος που έφυγε και αποκλείστηκε. Αποχώρηση, απόλυση, θάνατος, ή ένας συνεργάτης που «δεν αναφέρεται». Είναι από τα πιο συχνά και από τα πιο υποτιμημένα.
Συγχωνεύσεις και εξαγορές. Δύο συστήματα μπαίνουν σε ένα, και το ένα θεωρείται ότι έπαψε να υπάρχει. Στην πράξη δεν παύει.
Εξουθένωση που μοιάζει με φόρτο. Όταν η κούραση δεν εξηγείται από τις ώρες, συχνά εξηγείται από το βάρος που κάποιος κουβαλά για λογαριασμό άλλου.
Ομάδα που δεν μιλάει στον επικεφαλής. Δεν είναι πάντα ζήτημα ηγεσίας. Μερικές φορές είναι ζήτημα σειράς.
Δες αναλυτικά πώς δουλεύει η μέθοδος στο εταιρικό πλαίσιο: Συστημική Αναπαράσταση σε επιχειρήσεις.
Σε ποιες εταιρείες ταιριάζει
Σε ομάδες που έχουν ιστορία. Όχι απαραίτητα σε μεγάλες.
Δουλεύει καλά σε οικογενειακές επιχειρήσεις, όπου οι σχέσεις αίματος και οι ρόλοι εργασίας μπλέκονται χωρίς να το θέλει κανείς. Σε μικρές και μεσαίες ομάδες που μεγάλωσαν γρήγορα και οι ρόλοι δεν πρόλαβαν να ξεκαθαρίσουν. Σε τμήματα που μόλις άλλαξαν ηγεσία. Σε ομάδες μετά από συγχώνευση ή εξαγορά. Και σε επιχειρήσεις που έχουν δοκιμάσει τα συνηθισμένα και αναρωτιούνται γιατί δεν κρατάει.
Δεν ταιριάζει σε ομάδες που μόλις συστάθηκαν και δεν έχουν ακόμα ιστορία — εκεί ένα κλασικό εργαστήριο γνωριμίας ή μια πιο παιγνιώδης team building δραστηριότητα κάνει καλύτερη δουλειά, και θα σας το πω ανοιχτά αν το δω.
Αν ψάχνετε team building στην Αθήνα και έχετε ήδη καταλήξει ότι το ζήτημα της ομάδας σας δεν είναι η διάθεση, τότε μιλάμε για το ίδιο πράγμα.
Πώς γίνεται πρακτικά
Ως βιωματικό εργαστήριο, στα γραφεία σας ή σε χώρο που επιλέγετε. Γίνεται στην Αθήνα και, κατόπιν συνεννόησης, σε επιλεγμένες περιοχές της Ελλάδας.
Η διαδικασία έχει τέσσερα στάδια:
- Συνάντηση πριν. Μιλάω πρώτα με όποιον φέρνει το αίτημα — ιδιοκτήτη, HR, επικεφαλής τμήματος. Ορίζουμε τι θέλετε να αλλάξει και τι θα θεωρήσετε επιτυχία.
- Σχεδιασμός. Το εργαστήριο διαμορφώνεται πάνω στο συγκεκριμένο ζήτημα και στο μέγεθος της ομάδας. Δεν υπάρχει έτοιμο πακέτο που εφαρμόζεται παντού.
- Το εργαστήριο. Η ομάδα δουλεύει βιωματικά. Στήνεται η εικόνα, παρατηρείται τι δείχνει, γίνονται οι κινήσεις που χρειάζονται, και κλείνει με μια νέα εικόνα — αυτή που παίρνει μαζί της η ομάδα.
- Μετά. Συζητάμε τι φάνηκε και τι πρακτικά βήματα προκύπτουν για τη διοίκηση.
Η διάρκεια και η μορφή συναποφασίζονται στην πρώτη συνάντηση, με βάση το αίτημα και το μέγεθος της ομάδας.
Τι κοστίζει στην πραγματικότητα ένα team building που δεν δουλεύει
Το κόστος δεν είναι το τιμολόγιο του event. Είναι ο χρόνος που περνά με το πρόβλημα ανέπαφο — και η πεποίθηση που μένει στην ομάδα ότι «αυτά δεν αλλάζουν».
Αν έχετε κάνει δύο ή τρία εταιρικά events και η συνεργασία είναι ίδια, έχει συμβεί κάτι χειρότερο από τη σπατάλη του προϋπολογισμού: η ομάδα έμαθε ότι οι προσπάθειες της διοίκησης είναι διακοσμητικές. Την επόμενη φορά που θα ανακοινώσετε κάτι, θα το υποδεχτούν με το ίδιο χαμόγελο και την ίδια απόσταση.
Στο μεταξύ τρέχουν τα πραγματικά κόστη, αυτά που δεν μπαίνουν σε κανένα report ως «πρόβλημα ομάδας»: αποφάσεις που παίρνονται και δεν εκτελούνται, πληροφορία που δεν κυκλοφορεί μεταξύ τμημάτων, άνθρωποι που φεύγουν και παίρνουν μαζί τους τη γνώση, και ο ένας ή οι δύο που κρατούν τα πάντα μέχρι να μην μπορούν άλλο.
Αυτά δεν τα λύνει ένα team building που στοχεύει στη διάθεση. Γι’ αυτό προτείνω να μη σχεδιάσετε άλλη δραστηριότητα πριν δείτε τι ακριβώς είναι μπλοκαρισμένο.
Πώς θα ξέρετε αν δούλεψε
Το κριτήριο δεν είναι τα βλέμματα στο τέλος του εργαστηρίου. Είναι τι φαίνεται στις επόμενες εβδομάδες.
Αυτά είναι τα σημάδια που μετράνε, και σας προτείνω να τα συμφωνήσουμε από την πρώτη συνάντηση ώστε να έχουμε κοινό μέτρο:
- Μια απόφαση που έμενε στον αέρα μήνες, παίρνεται και εκτελείται.
- Κάποιος λέει δυνατά κάτι που μέχρι τότε λεγόταν μόνο σε διαδρόμους.
- Ο άνθρωπος που κουβαλούσε δουλειά άλλων αρχίζει να την επιστρέφει, και κανείς δεν καταρρέει.
- Δύο τμήματα που επικοινωνούσαν μέσω της διοίκησης αρχίζουν να μιλούν απευθείας.
- Ο νέος επικεφαλής παύει να χρειάζεται να επιβάλλεται.
- Το όνομα που δεν αναφερόταν, αναφέρεται — και η ομάδα δεν παγώνει.
Αν μετά από ένα διάστημα δεν φαίνεται τίποτα από αυτά, θέλω να το μάθω. Δεν είναι στο ενδιαφέρον μου να σας πουλήσω ένα δεύτερο εργαστήριο σε ομάδα όπου το πρώτο δεν άγγιξε το σωστό σημείο.
Τι δεν είναι και τι δεν υπόσχεται
Προτιμώ να το πω πριν κλείσετε ραντεβού, παρά να το ανακαλύψετε στη μέση.
Δεν είναι θεραπεία για τους εργαζομένους. Δουλεύουμε με τη δυναμική της ομάδας και με ρόλους, όχι με το προσωπικό υλικό του καθενός. Αν κάτι προσωπικό αγγιχτεί, το αναγνωρίζουμε και δεν το ανοίγουμε μπροστά στην ομάδα.
Δεν βγάζει ένοχο. Αν αυτό που ζητάτε είναι να επιβεβαιωθεί ποιος φταίει, θα απογοητευτείτε. Η αναπαράσταση δείχνει σχεδόν πάντα ότι το βάρος ήταν κατανεμημένο.
Δεν αντικαθιστά τη διοικητική απόφαση. Αν μια θέση είναι λάθος στημένη οργανογραμματικά, η αναπαράσταση θα το δείξει — αλλά τη διόρθωση την κάνει η διοίκηση.
Δεν είναι αξιολόγηση προσωπικού. Δεν παράγεται έκθεση με ονόματα και δεν δίνεται υλικό που θα χρησιμοποιηθεί σε κρίσεις.
Δεν είναι πρόβλεψη. Δεν θα σας πει αν θα πετύχει η επένδυση ή αν θα μείνει ο διευθυντής.
Ποια θα είναι απέναντί σας
Είμαι η Βάλια Ιωσηφίδου, σύμβουλος ψυχικής υγείας και πιστοποιημένη Συντονίστρια Συστημικής Αναπαράστασης.
Η εκπαίδευσή μου στη μέθοδο περιλαμβάνει πιστοποίηση Συστημικού Συμβούλου, εκπαίδευση στη Συστημική Σκέψη και Πράξη και στη Φαινομενολογία Οικογενειακών Συστημάτων, και εξειδικευμένη εκπαίδευση στο Systemic and Social Trauma Constellation Work με την Dr. Anngwyn St. Just στις ΗΠΑ.
Ο ρόλος του συντονιστή δεν είναι να ερμηνεύσει ή να συμβουλέψει. Είναι να κρατήσει τον χώρο ασφαλή — και σε εταιρικό πλαίσιο αυτό μετράει διπλά, γιατί οι άνθρωποι θα συνεχίσουν να δουλεύουν μαζί την επόμενη μέρα.
Συχνές ερωτήσεις
Πόσα άτομα χρειάζονται;
Εξαρτάται από το ζήτημα. Δουλεύει σε μικρές ομάδες αλλά και σε μεγαλύτερα τμήματα, και το πλαίσιο καθορίζεται στην πρώτη συνάντηση.
Πρέπει να μιλήσει κανείς για προσωπικά του μπροστά στους συναδέλφους;
Όχι. Δουλεύουμε με ρόλους και θέσεις μέσα στο σύστημα της εργασίας. Κανείς δεν υποχρεώνεται να μοιραστεί προσωπικό υλικό.
Είναι ίδιο με team building δραστηριότητες τύπου escape room;
Όχι. Εκείνα δημιουργούν μια κοινή εμπειρία. Αυτό δουλεύει πάνω στη δομή της ομάδας: ποιος είναι σε ποια θέση, τι λείπει και τι έχει μπερδευτεί.
Γίνεται στα γραφεία μας;
Ναι, εφόσον υπάρχει χώρος όπου η ομάδα μπορεί να κινηθεί. Μπορεί επίσης να γίνει σε χώρο που επιλέγετε εσείς.
Γίνεται διαδικτυακά;
Για εταιρικό εργαστήριο η δια ζώσης μορφή είναι η κατάλληλη: η μέθοδος δουλεύει με τον χώρο και τις αποστάσεις μέσα σε αυτόν. Η πρώτη συνάντηση με τον υπεύθυνο μπορεί να γίνει διαδικτυακά.
Τι γίνεται αν κάποιος δεν θέλει να συμμετέχει;
Κανείς δεν συμμετέχει με πίεση. Η παρουσία χωρίς ενεργή συμμετοχή είναι απόλυτα αποδεκτή και συχνά αρκεί.
Το επόμενο βήμα
Αν φτάσατε μέχρι εδώ, μάλλον υπάρχει κάτι συγκεκριμένο στην ομάδα σας που επαναλαμβάνεται και δεν λύνεται με τα συνηθισμένα.
Ξεκινήστε με μια πρώτη συζήτηση. Μου λέτε τι συμβαίνει, σας λέω ειλικρινά αν και πώς μπορεί να βοηθήσει η μέθοδος, και αποφασίζετε μετά. Αν κρίνω ότι το ζήτημά σας είναι οργανωτικό και όχι συστημικό, θα σας το πω.
Ή κλείστε μια αναγνωριστική συνάντηση για να το συζητήσουμε.
Διαβάστε επίσης: Συστημική Αναπαράσταση σε επιχειρήσεις · Τι είναι η Συστημική Αναπαράσταση